Lịch sử & văn hóa sake

酒の神 · Những vị thần gắn với rượu

Ōmiwa ở Nara, cùng Umenomiya và Matsunoo ở Kyoto, là những địa danh được nhắc đến trong câu chuyện tín ngưỡng của nghề sake. Người làm rượu tìm đến thần linh với mong muốn công việc thuận lợi và mẻ rượu thành công.

Sake xuất hiện cả trong việc dâng cúng lẫn những dịp chúc mừng. Một chén rượu vì thế có thể mang ý nghĩa trang trọng, gắn với lòng biết ơn và sự chung vui, vượt ra ngoài việc uống để cảm nhận hương vị.

Những thùng rượu trước đền

Hàng thùng có tên nhà rượu thể hiện mối liên hệ giữa nghề sake và nơi thờ tự. Chúng vừa gợi nhắc việc dâng cúng, vừa đưa tên tuổi của nhà rượu hiện diện trong đời sống cộng đồng.

杉玉 · Quả cầu lá tuyết tùng

Quả cầu kết từ lá tuyết tùng treo trước cửa là một dấu hiệu quen thuộc của văn hóa nhà rượu. Trong câu chuyện gắn với Ōmiwa và núi Miwa, cây tuyết tùng có ý nghĩa đặc biệt; hình ảnh ấy đi vào không gian buôn bán và làm sake.

杜氏 · Người dẫn dắt công việc

Tōji là người đứng đầu đội ngũ làm rượu, chịu trách nhiệm tổ chức và dẫn dắt kỹ thuật. Không phải tất cả người làm việc trong nhà rượu đều được gọi là tōji; những người thợ trong xưởng được gọi chung là kurabito — 蔵人.

Trong tổ chức truyền thống, công việc được chia theo kinh nghiệm và trách nhiệm: có người phụ trách kōji, người chăm men cái, người điều phối các công đoạn. Một mẻ rượu là kết quả của cả tập thể, trong đó tay nghề phải đi cùng sự phối hợp.

Những dòng truyền nghề địa phương

Nanbu, Echigo, Tanba hay Noto là những tên gọi gắn với các cộng đồng thợ nấu rượu. Chúng nói về con người và truyền thống nghề nghiệp, không chỉ là tên nơi đặt nhà rượu. Kinh nghiệm được mang theo khi người thợ đến làm việc ở những vùng khác.

桶 · Oke — thùng gỗ

Thùng có nhiều cỡ, phục vụ các công đoạn khác nhau. Những thùng lớn xuất hiện trong không gian lên men; loại nhỏ giúp chia, chuyển và xử lý nguyên liệu. Sự khác nhau về kích thước phản ánh nhu cầu cụ thể của từng việc.

櫂 · Kai — mái khuấy

Cán dài giúp người thợ thao tác với hỗn hợp trong thùng. Hình dáng đơn giản nhưng cách cầm, lực tay và nhịp khuấy đều đòi hỏi kinh nghiệm; đó cũng là một bối cảnh của các bài hát lao động.

槽 · Fune — máng ép

Hỗn hợp đã lên men được cho vào túi, xếp trong máng rồi ép để lấy phần rượu. Máng ép là dấu mốc chuyển từ công việc với hỗn hợp gạo lên men sang công việc với rượu đã được tách ra.

Dụng cụ nhỏ cũng kể chuyện

Gàu, thùng chuyển, rổ và dụng cụ xúc giúp nối các công đoạn. Một số tên gọi dân gian mượn hình ảnh con vật như “cáo” hoặc “mèo”; đó là cách người thợ đặt tên thân thuộc cho những vật họ dùng mỗi ngày.

野外燗器 · Dụng cụ hâm rượu ngoài trời

Thưởng rượu ấm không chỉ diễn ra trong nhà. Những bộ hâm có quai xách cho thấy người xưa đã nghĩ đến việc mang dụng cụ theo khi ra ngoài.

Mẫu dạng hộp kết hợp các phần chứa và làm nóng trong một vật dụng có thể di chuyển. Bên cạnh đó còn có những mẫu bằng kim loại với hình dáng gần chiếc ấm.

Điểm thú vị nằm ở cách một nhu cầu rất đời thường — muốn có chén rượu ấm — dẫn đến sự kết hợp giữa thủ công, tiện dụng và thú thưởng thức. Nhìn dụng cụ cũng là nhìn cách người ta dành thời gian cho cuộc gặp gỡ.

可杯 · Bekuhai — chén dùng trong cuộc vui

Những chiếc chén mang mặt nạ, hình người hoặc hình dáng bất ngờ đưa yếu tố trò chơi vào bàn rượu. Có chiếc có lỗ phải dùng ngón tay bịt lại; có chiếc khó đặt xuống khi bên trong còn rượu.

Chúng cho thấy chén không chỉ là vật chứa. Nó có thể tạo câu chuyện, thử thách khéo tay và tiếng cười giữa những người cùng bàn.

Một bộ sưu tập của đời sống

Từ chén chân cao, chén dáng nhạc cụ đến cốc gỗ có tay cầm, mỗi hình thức mở ra một cách cầm, rót và thưởng thức. Sự phong phú ấy giúp ta nhìn sake qua bàn tay của thợ gốm, thợ gỗ và người sử dụng.